NORMANOWIE (WIKINGOWIE)

Dotyczy to trzech narodów skandynawskich:
- Dani
- Szwecji
- Norwegii.
Nazwano ich Wikingami (rozbójnicy), ponieważ znani byli z grabieży, podbojów.

Przyczyny wypraw Normanów
- fatalne warunki w Skandynawii: niemożliwa wyprawa, mało żyznych pół, skaliste i zimne kraje, góry
- przeludnienie Skandynawii - szukanie nowych terenów pod osadnictwo; musieli walczyć o teren dla plemienia, jeżeli przegrali, to musieli opuścić kraj (sagi - tradycyjną literatura, z której dowiadujemy się o walkach, rolach wodzów)
- większość statków poruszała się wzdłuż wybrzeży (były węższe, dłuższe, klinkierowa burta osłaniana smołą z sierści zwierząt, mogły wpływać w koryta rzek)
- większe łodzie o wyższych burtach, którymi można było odbywać podróże dalekomorskie (prawdopodobnie dotarli do Islandii, Grenlandii, chyba Ameryki Północnej, wyspy Europy, Północna Francja, Irlandia, najcenniejsza zdobycz to Normandia)
- waredzy dotarli na Ruś (założyli np. Kijów, Nowogród).

Dynastia jurygowiczów - pierwsza dynastia założona przez Wikingów. Być może Mieszko I (dynastia Piastowska) był Normanem.

Karol Prosty

W Północnej Francji osiedlili się Duńczycy prawdopodobnie od połowy IX w.n.e. Zbudowali bardzo silne państwo, przyjęli chrzest, podporządkowali się królom frankijskim w 911 r.n.e. Karol Prosty nadał im te ziemie w lenno (nadawanie ziemi za lojalność, służbę wojskową). 

Mimo że byli chrześcijanami i podporządkowali się, to nie zaprzestali podbojów (np. Południowa Italia). Perłą w koronie miało być zdobycie Brytanii.

Wilhelm Zdobywca

Zdobycie Brytanii przez Normanów
Na jej terenie mieszkały m.in. ludy saskie, anglodowie. Albo mieszkali tam od początku albo napłynęli w wyniku Wiosny Ludów. Od IX w.n.e. teren był zajmowany przez Duńczyków i po śmierci króla Danii, Kannuta, rozpoczęły się walki o tron jesienią 1066 r.n.e. w bitwie pod Hastingst. 25.12.1066 r.n.e. Wilhelm Zdobywca koronował się na króla Anglii. Od tej pory nikomu nie udało się jej podbić. Wilhelm Zdobywca wprowadził własne porządki: podzielił kraj na hrabstwa, którymi zarządzali szeryfowie.

Księga Dnia Ostatecznego z 1086 r.n.e. dostarcza dużo informacji o ludności, sporządzony był w celach podatkowych.

Do Brytanii przenieśli swoje obyczaje, kulturę. Był to rozkwit średniowiecza. Język angielski uważany był za język plebsu, a język francuski przeznaczony był dla tych wyższych, lepszych.

ARABOWIE

Półwysep Apeniński to teren pustynny, gdzie życie koncentrowało się jedynie w żyznych oazach (tam rozwijała się roślinność) i terenach nadmorskich. Był to teren, gdzie krzyżowały się szlaki kupieckie. Ludność miejscowa to Beduini (synowie pustyni). Zajmowali się hodowlą wielbłądów, kóz, owiec i handlem. Twórcą Islamu jest Mahomet, który podróżował karawaną kupiecką z wujem. Poznawał wtedy religię kraju.

Mahomet

Objawienie Mahometa
Islam jest młodszy od chrześcijaństwa. Pochodzi z końca VI i VII w.n.e.
Mahomet urodził się w Mekce (najświętsze miasto Islamu).
Islam jest jedną z tzw. religii objawionych. Objawienia miał dostąpić Mahomet. Zostało ono opisane w jego biografii. Objawiła mu się wiara w jednego boga - Allaha. Islam, chrześcijaństwo i judaizm wywodzą się ze Starego Testamentu. Prorocy, aniołowie, idea jednego boga to idea starotestamentowa.
W Islamie istnieje wiara w życie pozagrobowe, zgodnie z przykazaniami. W porównaniu z chrześcijaństwem, są inne warunki, by zostać zbawionym.
Pięć filarów Islamu, które trzeba wypełnić, by zostać zbawionym:
- wyznanie wiary: "Nie ma boga prócz Allaha, a Mahomet jest jego prorokiem." Mahomet uważał się za ostatniego proroka.
- jałmużna: obowiązek na rzecz ubogich, w krajach teokratycznych, gdzie istnieje szariat - jałmużna pobierana jest w formie podatku.
- modlitwa pięć razy dziennie w dni powszednie, odmawiana z twarzą skierowaną w stronę Mekki. Każdy Muzułmanin musi udać się do Meczetu. Każdy Meczet posiada minaret (wysoką wieżę), skromne ołtarze, nie mogą stosować wyobrażeń boga, stąd elementami ozdobnymi są rośliny, wyłożony dywanami, podzielony na filary męskie i żeńskie, a przed wejściem do niego powinni się umyć i zdjąć buty. Ich kapłan to młezin.
- post/ramadan/ramazan: jeden miesiąc postu w roku polegający na powstrzymywaniu się od picia i jedzenia od wschodu do zachodu słońca. Wychodzą z założenia, że jak jest ciemno, to Allah ich nie widzi.
- pielgrzymka do Mekki: każdy przynajmniej raz w życiu powinien ją odbyć, a najlepiej do Świątyni Kaaby (najświętsza świątynia w Mekce).
- dżichad (Święta Wojna): jest to wojna z ludźmi, którzy nie wierzą a Allaha. Zakładają, że gdy ktoś weźmie w niej udział, to ma zagwarantowane zbawienie, a tym bardziej, jeśli zginie podczas niej (mężczyźni w życiu pozagrobowym do woli mogą używać czarnookich hyrys dziewic).

Koran

Wszystkie zasady spisano po śmierci Mahometa. Wybrano jedną wersję Koranu, by nie tworzyć rozbieżności. Koran składa się z 114 sur (rozdziałów), a każda z nich mówi o innej sferze życia. 

Jedną z sur mówi o kobiecie. Jest w niej umieszczone, że "jak będą wam [mężczyznom] nieposłuszne, to zostawcie je w łożach i bójcie je". Uważają, że kobieta jest niższego szczebla. Mężczyźni mogą mieć legalnie przynajmniej cztery żony, przy czym każda musi mieć swój dom, musi obdarzać każdą z nich takim samym nakładem finansowym i ilością miłości. Każda żona musi dostać wyprawę ślubną, która jest zabezpieczeniem przed rozwodem. Rozwód jest bardzo prosty: mężczyzna klepie kobietę po ramieniu i mówi: "rozwód", kobieta musi wtedy opuścić dom w tym, czym jest.

Powstanie i rozwój państwa arabskiego
Medyna - miasto proroka; pierwsza stolica do 661 r.n.e.
W 622 r.n.e. nastąpiła hidżra - ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny; Mahomet popadł w konflikt z duchownymi w Mekce i musiał uciekać; jest to również data początku ery mahometańskiej
Kierunki ekspansji:
- 633 r.n.e. Ullais
- 636 r.n.e. Kadesia
- 636 r.n.e. Damaszek.

Mahomet umiera w 632 r.n.e.

Mahomet stworzył państwo teokratyczne, gdzie prawo religijne stało się prawem państwowym, czyli szariat jest prawem państwowym (np. ukamienowanie kobiety za cudzołóstwo, zasłanianie ciała przez kobiety).

Arabowie podbili znaczną część Azji, Północną Afrykę i część Europy. Najważniejszy jest fakt, iż podbili prawie całą Hiszpanię (oprócz Królestwa Asturii).
Zostawili duże piętno w architekturze, kuchni. Byli systematycznie spychani na południe, a w 1492 r.n.e. padła ostatnia Twierdza Grenada.
Na czele państwa arabskiego, jako następcę Mahometa, stawali kalifowie. Władzę najpierw przejął jego zięć, Ali. Państwo podzielono na kalifaty i alifaty.

Gospodarka i kultura Islamu
Dziś nie mają najlepszej opinii na świecie ze względu na to, że nie są to narody szczególnie wykształcone, by miały wpływ na rozwój nauki, przez wojny, a technologie nie pochodzą od nich. Są to narody małotolerancyjne.
Tymczasem we wczesnym średniowieczu opinia o nich była zupełnie inna. Zawdzięczamy im dorobek cywilizacyjny:
- znikła dawna granica rzymsko-perska, wzdłuż której toczyły się wojny, co daje jeden obszar handlowy
- kupcy bez przeszkód docierali do Indii, Chin, Półwyspu Koreańskiego
- z wypraw do Azji przywożono luksusowe towary (tkaniny, jedwab, korzenie) i nowe technologie produkcji
- od Chińczyków nauczyli się produkcji jedwabiu, papieru i pachnideł (perfumy, kadzidełka)
- z Europy przywieźli futra, wosk i niewolników
- produkcja safianów i kurdybanów (cienko wyprawianych skór)
- rozwinięta została produkcja artykułów metalowych, jubilerskich, szklanych, ceramicznych i tkactwo wykwintnych materiałów
- wielkie centrum handlu i produkcji rzemieślniczej
- rozwój w rejonie Śródziemnomorskim (zwłaszcza Bagdad) wysokie kultury rolnej
- zagospodarowali pustynne i nieurodzajne tereny na Bliskim Wschodzie, Afryce Północnej, Półwyspie Iberyjskim, Sycylii dzięki systemom sztucznego nawadniania
- upowszechnili uprawę cytryn, ryżu, trzciny cukrowej, bawełny, lnu, konopi, ziół, roślin leczniczych w krajach śródziemnomorskich
- zawdzięczamy im tłumaczenie ksiąg, rozwój matematyki, astronomii, medycyny
- byli tolerancyjni dla innych.

PAŃSTWO FRANKÓW. MONARCHIA KAROLA WIELKIEGO

Początki państwa Franków

Chlodwig

Sięgają V w.n.e., kiedy na teren Francji i Niemiec przybyły plemiona Franków, którzy zamieszkali z ludami Galów. Z tej mieszanki zacznie się krystalizować nowy naród (zwany później francuskim), powstanie również język francuski. Pierwsza dynastia, która rządziła, to dynastia Merowingów, a pierwszym władcą został Chlodwig (Klodwig), który w 496 r.n.e. przyjmuje chrzest, ale nie oznaczało to chrystianizacji państwa. Chrześcijaństwo nie było religią łatwą do przyjęcia (jeden Bóg, dogmaty). Ponadto ludność obciążona była datkami na Kościół i obyczaje przez nie nałożone, co również nie sprzyjało rozwojowi religii. Były również drastyczne metody kar za nieprzestrzeganie obyczajów. Przyjęcie chrztu nie było przyjemne dla ludzi, ale w przypadku państwa niesie ze sobą duże korzyści, np.:
- wsparcie papieża
- ochrona przed najazdami pod postacią chrystianizacji
- napływ duchowieństwa - jedynego stanu wykształconego
- pretekst do najazdów, by chrystianizować inne państwa, który kończył się np. wymordowaniem plemion, zdobyciem łupów i ziemi
- podniesienie prestiżu (państwo bardziej cywilizowane, rozwinięte)
- koronacja w Kościele; Deis Gracia - z łaski Bożej, podnosiła prestiż władcy, stawiała go w innym świetle
- czynnik narodowotwórczy (jedna religia spaja społeczeństwo).

Dojście do władzy Merowingów

Pepin Mały

Karol Młot

Ostatni królowie byli nazywani "władcami gnuśnymi" (leniwymi). Do coraz większego znaczenia zaczynają dochodzić tzw. Majordonowie (najwyższy urzędnik na dworze; dziś: przełożony służby) na przełomie VII/VIII w.n.e. Kluczową postacią jest Karol Młot, który dokonał bitwy pod Poitiers w 732 r.n.e. Rozgromił wtedy Muzułmanów, którzy chcieli się osiedlić w całej Europie. Jego syn, Pepin Mały (Krótki) zdetronizował ostatniego króla Merowingów w 751 r.n.e. Od tego czasu nastąpiła dynastia Karolingów. W 755 r.n.e. stworzył w środkowej Italii dla papieża Państwo Kościelne na drodze umowy. Przetrwa 1100 lat. Dzisiejszy Watykan to pozostałość po Państwie Kościelnym. Dla Pepina Małego było bezcenne, że papież koronował go na króla. Spłodził Karola Wielkiego.

Monarchia Karola Wielkiego (768-814 r.n.e.)

Karol Wielki

Wszyscy władcy podejmowali próby reaktywacji Imperium. Taki był również Karol Wielki – władca Franków. Musiał brać pod uwagę granicę terytorialną. Nie udało mu się zdobyć wszystkich terenów. Jego tereny nawiązywały do terenów Francji, terenów do rzeki Łaby, w Hiszpanii do rzeki Ebro, Włochy Północne do Państwa Kościelnego dzięki pokonaniu ludów Longobardów. Koronował się na króla Włoch, a w 800 r.n.e. został koronowany przez papieża Leona III na cesarza rzymskiego.

Jego wielkość leży w jego geniuszu administracyjnym – tworzy typ monarchii, który przyjmuje każdy kraj średniowiecza. Typ ten to monarchia patrymonialna (od patrymonium – ojcowizna). Król jest właścicielem państwa. Nie ma rozróżnienia między skarbem państwa a własnością monarchy. Dokonał również pierwszych podziałów administracyjnych państwa. Państwo podzielił na hrabstwa (było ich ok. 700) zarządzanych przez hrabiów. Na obrzeżach państwa istniały tzw. marchie na czele z margrabiami. Margrabie od hrabiów różnią się tym, że mieli większe kompetencje wojskowe.

Stworzył system feudalny polegający na obowiązku służby wojskowej w zamian za ziemię, stąd rycerz nie był chłopem czy mieszczaninem.

Władzę sprawował objeżdżając kraj, stąd rex ambulans (król podróżujący). Jeździł od jednego hrabstwa do drugiego, w każdym przebywając krótko. Jeśli była potrzeba, to ściągał podatki, sędziował, a ludność musiała go utrzymywać (np. jedzenie, środki transportu). Musiał się przemieszczać, ponieważ jedno hrabstwo nie byłoby w stanie go utrzymać. Jego ulubiona stolica to Akwizgran.

Wywarł tak ogromne piętno, że jest twórcą podziału administracyjnego, a za jego panowania powstała nowa epoka – renesans karoliński. Charakteryzował się reformą szkół kościelnych, gdzie zaczęto uczyć siedmiu sztuk wyzwolonych: 

- pierwszy etap to triwium (np. gramatyka, retoryka), 

- drugi to kwadrywium (np. astronomia, matematyka). 

Bardzo rozbudował sieć klasztorów (wtedy istnieli tylko Benedyktyni z hasłem "ora et labora"). Benedyktynom zawdzięczamy piśmiennictwo, bo to oni przepisywali księgi na pergaminie, na stojąco z jedną ręką za plecami, by nie rozmazać tuszu, na malutkim pulpicie, przepięknie ozdabiając pierwsze litery rozdziałów, które miały określony krój (minuskuła karolińska). Pomieszczenia, w których przepisywali księgi to skryptoria.

Ale wszystko ma swój kres. W 814 r.n.e. umiera Karol Wielki. Państwo w takiej formie, jak je zostawił, przetrwało jeszcze przez niespełna 30 lat. Z czasem zostało podzielone na mocy Traktatu w Verdun.

	dawne ziemie galijskie	ziemie oddzielone Alpami	tereny położone na wschodzie
władca	Karol Łysy	Lotar	Ludwik Niemiec
pochodzenie ludności	romańska	romańska	germańska
dzisiejsze państwo	Francja	Włochy	Niemcy

Karol Łysy, Lotar i Ludwik Niemiec to wnukowie Karola Wielkiego, a podział nastąpił dzięki Ludwikowi Pobożnemu. Środkowa część jest bardzo niestabilna i jest powodem nieustannych targów pomiędzy Francją i Niemcami.

CESARSTWO WSCHODNIORZYMSKIE - BIZANCJUM

W momencie upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego, Cesarstwo Wschodniorzymskie obejmowało Bałkany, Azję Mniejszą, Egipt, Syrię i Palestynę. 

Justynian Wielki

Rozkwit Cesarstwa za czasów Justyniana Wielkiego (VI w.n.e.)
a) jest to cesarz, który próbował odbudować całe Cesarstwo jako całość, po części mu się udało (podbił Italię, Północną Afrykę i Hiszpanię), tyle że, po jego śmierci odpadły od Bizancjum (powróciło do starych granic)
b) jego największą zasługą jest Kodeks Justyniana - ostateczna kodyfikacja prawa; np.:
- lex retro non agit - zakaz działania prawa wstecz
- preasumptio boni viri - domniemanie niewinności
- nullum crimen sine lege - nie ma przestępstwa bez ustawy
- ignorantia iuris nocet - nieznajomość prawa szkodzi
- pacta sunt serranda - umów należy dotrzymać
- dura lex, sed lex - twarde prawo, ale prawo
- nemo iudex in causa sua - nikt nie może być sędzią we własnej sprawie
- in dubio pro reo - wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego
- audiarut et attera pars - trzeba wysłuchać także drugiej strony
- faror legitimatis - prawo sprzyja temu, co legalne
- res iudicata pro veritate habetur - sprawę osadzoną uważa się za prawdę
c) połączenie władzy duchowej i świeckiej i cezaropapizm (przedkładanie władzy cesarza nad papieżem): było dwóch równoprawnych patriarchów (Rzymu i Konstantynopola). Justynian Wielki rezydował w Konstantynopolu, więc cezaropapizm dotyczył papieża Konstantynopola
d) rozstrzyga wszystkie spory
e) narzuca dogmaty; mimo swej wielkiej mądrości, nakazał zamknąć Akademię Platońską (ośrodek naukowy), bo kojarzy się z pogaństwem
f) rozbudował ceremoniał dworski, który zadziwiał przybyszów (np. poddani rzucali się na twarz i całowali stopy); dwór uchodził za niesamowicie bogaty

krzyż grecki

g) w jego czasach rozwinął się styl bizantyjski: budowle na planie krzyża greckiego z kolumnami, kopułami, i ogromną ilością zdobień ze złota, kości słoniowej, marmuru, mozaiki; arcydziełem tego czasu jest Hagia Sophia (Świątynia Mądrości Bożej), dziś zamieniona na Meczet.

Hagia Sophia z dobudowanymi przez Muzułmanów czterema mineratami

Justynian Wielki umiera w 565 r.n.e.

Rozpad Kościoła
Minęło wiele lat w sporach dogmatycznych, gdzie Kościół wychodził zwycięsko. Kiedy wydawało się, że nic nie jest w stanie go zniszczyć, w 1054 r.n.e. rozpoczyna się schizma wschodnia (rozpad Kościoła). Powstała ze sporu między patriarchą Rzymu a patriarchą Konstantynopola. Oboje cierpieli na manię wielkości, wpływy finansowe i twierdzili, że każdy odgrywa kluczową rolę. Dołożyły się spory dogmatyczne (np. czy chleb ma być zakwaszany czy pszaśny, o istotę Trójcy Świętej). W 1054 r.n.e. nastąpił rozpad Kościoła na:
- katolicki (rzymskokatolicki), który podlega papieżowi
- prawosławny, który podlega patriarsze Konstantynopola, zniesiono np. celibat dla popów, inaczej wygląda msza.

UPADEK CESARSTWA ZACHODNIORZYMSKIEGO

W 395 r.n.e., po śmierci Teodozjusza, Cesarstwo podzielono na Zachodniorzymskie i Wschodniorzymskie.
 

W 330 r.n.e. Konstantynopol nazwany "drugą równoprawną stolicą Cesarstwa". Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego, Cesarstwo Wschodniorzymskie nazwane zostało Bizancjum.

Przyczyny upadku Imperium Rzymskiego
a) następuje kryzys władzy, ponieważ bardzo często wybierano uzurpatorów (ktoś, kto próbuje przejąć władzę, a nie ma do tego prawa); w III w.n.e. w ciągu niespełna 50 lat zmieniło się 64 cesarzy
b) powody gospodarcze:
- podstawowym powodem był upadek znaczenia Rzymu, który stawał się zapomnianym, zapuszczonym państwem
- tzw. psucie monety, które polega na dokładaniu większej ilości drugiego składnika, przez co zostaje zaburzona proporcja; Mikołaj Kopernik sformułował prawo, które mówi, że "pieniądz zły wypiera z rynku pieniądz dobry". Pieniądz niezepsuty był tezauryzowany (chowany do skarbca) i miał taką wartość, jak jego zawartość i waga
- nasilające się z czasem bardzo wysokie podatki, które ściągane były brutalnymi metodami
- brak ludzi, którzy uprawialiby ziemię spowodował sprowadzenie tzw. kolonów - osadników, pomiędzy którymi dzielono wszystkie latyfundia i oddawano im je w dzierżawę, z czasem zostali do nie przywiązani (początek systemu feudalnego)
- coraz mniej niewolników - brak rąk do pracy u bogatych Rzymian, dlatego też sprowadzono kolonów
- ostatecznym powodem była Wielka Wędrówka Ludów, której sprawcą byli Hunowie (lud pochodzenia tureckiego, który wyruszył z terenów azjatyckich w kierunku granic Imperium Rzymskiego), ale na ich drodze mieszkali również inne ludy (Goci, Alanowie, Gepidzi, Longoburdowie, Frankowie, Wandalowie, Burgundowie, Wizygoci, Ostrogoci). Większość tych ludów uciekła w kierunku przeciwnym do Hunów, czyli w granicę Cesarstwa. W V w.n.e. wszystkie ludy nacierały na granicę Cesarstwa Zachodniorzymskiego.

Ostateczny rok upadku to 476 r.n.e., kiedy usunięty został z tronu Romulus Augustulus przez wodza Odoakra. Jest to również koniec starożytności i początek średniowiecza.

KONSTANTYN WIELKI - SYLWETKA CESARZA

Konstantyn Wielki

Żył ok. 285-337 r.n.e.
Właściwie Flawiusz Waleriusz Konstantyn
Cesarz rzymski w latach 306-337 n.e.
Syn Konstancjusza I Chlorusa - wodza i Augusta od 305 r.n.e.
Wyróżniający i bardzo odważny żołnierz.
Młodość spędził na dworze cesarza Dioklecjana, gdzie był zakładnikiem dającym cesarzowi pewność, że będzie wobec niego lojalny. Dioklecjan trzymał go bardzo blisko siebie, by mógł nabyć umiejętności pod jego okiem. Zgłębiał m.in. tajniki sztuki walki, grekę i łacinę. Regularnie składał ofiary bogom, bo wierzył, że służy to jedności Imperium. Przyglądał się karom śmierci na chrześcijanach, gdy ci nie chcieli składać ofiar starym bogom. Mimo wątpliwości, co do prześladowań, musiał być przychylny Dioklecjanowi, pomimo że nie był uwzględniony w testamencie.

Konstancjusz I Chlorus

Uciekł spod władzy Dioklecjana i udał się do ojca do Roulogne (Galia). Dołączył do ojca, który bardzo za nim tęsknił w 305 r.n.e. Rządy Konstancjusza były łagodniejsze. Razem wyruszyli do Brytanii, by stłumić rebelię. Jego ojciec bardzo chorował i był stary, pomimo tego wyruszył do walki. Konstantyn przejął obowiązek poprowadzenia wojska. Dzięki swym talentom, szybko znalazł przychylność wśród armii, ale to nie uratowało ojca, którego dopiero poznał. Po śmierci ojca, armia obwołała Konstantyna cesarzem, co doprowadziło do wojny domowej w Rzymie, gdyż naruszona została tetrarchia. W 306 r.n.e. Frankowie zaatakowali cesarstwo, dlatego musiał wyruszyć z Brytanii, by ratować swój kraj. Rozbił najeźdźców. Nie tracił czasu na udowodnienie swej wartości. Miał świetną taktykę i zaufanie wśród poddanych. Zrozumiał, że musi walczyć z barbarzyńcami, by lud mu ufał. Barbarzyńcy ginęli w paszczach dzikich zwierząt.

Maksencjusz

Znak Konstantyna Wielkiego

W 306 r.n.e. pojawiło się zagrożenie wewnętrzne. Maksencjusz obniżył podatki i rozdawał zboże najbogatszym, składał puste obietnice. Konstantyn chciał ratować kraj, dlatego wyruszył do Mediolanu. Dopuszczał się manipulacji, by zajść na najwyższy szczebel. Chciał usunąć uzurpatorów Maksencjusza z Rzymu. Maksencjusz uważał, że to Konstantyn jest wrogiem Rzymu. Konstantyn modlił się o wygranie. Podczas modlitwy doznał olśnienia chrześcijaństwa. Do swoich żołnierzy mówił: "pod tym znakiem zwyciężaj". Pomimo mniejszej liczby żołnierzy, w 312 r.n.e. w bitwie przy moście Mulwijskim Konstantyn pokonał Maksymiana i jego syna Maksencjusza (zepchnął ich do Tybru). Tym symbolem przejął władzę nad połową Imperium. Twierdził, że chrześcijański Bóg jest silniejszy od bogów pogańskich. Z Licyniuszem (współrządca Maksymiana i Maksencjusza na Wschodzie) chciał zapanować nad całym Imperium, zawarł z nim porozumienie, oddając mu Cesarstwa Wschodnie (małżeństwo Licyniusza z siostrą Konstantyna). Omawiali sprawę tolerancji wobec chrześcijan. Konstantyn wiedział, że współcesarz jest jego największym rywalem. Strzegł chrześcijan. Cała jego rodzina zaczęła wyznawać tą religię. Z czasem jego stosunki z Licyniuszem zaczęły się psuć. Konstantyn nie ufał Licyniuszowi, który wznowił prześladowania. Sojusz obowiązywał do 324 r.n.e., kiedy Konstantyn zderzył się z Licyniuszem w Krusopolis i pokona go. Objął władzę nad całym Imperium - przywrócił jednowładztwo. Na swoją część wzniósł Konstantynopol.

Fausta

Nie okazywał litości nawet członkom swojej rodziny. Fausta (jego druga żona) nienawidziła Kryzpusa (pierwszego syna Konstantyna z pierwszego małżeństwa). Chciała, by jej dzieci objęły władzę. Fausta zawiązała spisek i oskarżyła Kryzpusa o gwałt. Konstantyn uwierzył żonie i kazał stracić syna. Na szczęście Kryzpus miał sprzymierzeńca - matkę Konstantyna. Ten doszedł do wniosku, że popełnił błąd. Jego żona zapłaciła za to głową. Niestety nie zdążył uratować życia syna. 

Konstantyn zażądał, by biskupowie zaprzestali walk o postać Chrystusa. W 325 r.n.e. odbył się Sobór nicejski (Credo), podczas którego uznano wyznanie wiary. Nie wszyscy się z tym zgadzali. Cesarz, zamiast zajmować się sprawami państwa, musiał zajmować się sprawami biskupów.

Słynął z budowania kościołów, by ukazać swoją nową wiarę. Nacechował budowę Bazyliki Świętego Piotra. Miał nadzieję, że religijność zmyje jego poprzednie grzechy. W 337 r.n.e. przyjął chrzest. Dręczony wyrzutami sumienia, chciał umrzeć z czystą duszą. U schyłku życia zaznał spokoju, o którym marzył od dawna. Zmarł w maju 337 r.n.e.

Był wiernym cesarzem. Miał ambicję, dzięki której zwyciężał za każdym razem. Zjednoczył Cesarstwo pod jedną religią, ale to nie uratowało państwa. Nie tylko wprowadził rządy absolutne, ale także przeprowadził wiele reform zmierzających do wzmocnienia państwa, np.:
a) dokonał reformy administracyjnej, dzieląc Imperium na cztery prefektury:
- Wschód
- Italia
- Iliria
- Galia
b) oddzielił władzę cywilną od wojskowej
c) zlikwidował podział urzędów na ekwickie i senatorskie
d) w 330 r.n.e. przeniósł stolicę do Konstantynopola (dawne Bizancjum)
e) zreformował wojsko:
- w miejsce zlikwidowanej gwardii pretoriańskiej została utworzona gwardia przyboczna
- armia podzielona na oddziały ochrony granic i jednostki połowę.
Choć przyjął chrzest dopiero na łożu śmierci, to uważany jest za pierwszego chrześcijańskiego cesarza rzymskiego. Nie bez racji, gdyż ma duże zasługi wobec Kościoła: w 313 r.n.e. wydał słynny Edykt mediolański, przyznający chrześcijaństwu swobodę wyznania. Za jego rządów rozpoczęto budowę Kościoła Narodzenia w Betlejem i Bazyliki Grobu Pańskiego w Jerozolimie.

PÓŹNE CESARSTWO RZYMSKIE

Dioklecjan

Pryncypat trwał do czasów panowania cesarza Dioklecjana, który wprowadził dominat (drugą fazę rozwojową cesarstwa). Nazwa pochodzi od dominus - pan. Cesarz ma władzę absolutną, niepodzielną i uważany jest za boga. Imperium było ogromne, a Dioklecjan nie mógł za bardzo poradzić sobie z władzą. Dlatego wprowadzona została tetrarchia. Polega ona na tym, że Imperium Rzymskie nieformalnie podzielono na Zachodnie i Wschodnie. Było również czterech współrządzących. Sprawdzało się to średnio, bo była rywalizacja, miała sens praktyczny.










Formalny podział cesarstwa nastąpił w 395 r.n.e. na państwo Zachodniorzymskie i Wschodniorzymskie. Podział ten nastąpił według kultury i języka. Od tego czasu wszystko działa osobno.

Dominat wprowadzony był na przełomie III/IV w.n.e.